محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )

52

تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )

شد و شير شتر در استسقاى طبلى [ و زقّى ] بابول او به غايت نافع و مسهل زرداب و مفتِّح سدّه جگر و سپرز و رافع ضيق النفس بارده است و نزد بعضى حارّهء آن نيز بىعديل و چون با قرصها و اشربه بارده معتدله بنوشند ، اوّل ربع رطل بياشامند و هر روز ده درهم به حدى كه به طبع گران نيايد زياده كنند تا تجاوز از يك رطل كرده به دو رطل رسد و هرگاه طبع مجيب نباشد تا به قدر نيم وزن شير ، بول شتر مخلوط بايد كرد و مادامى كه بول صاحب مرض به قدر شير [ و ] زياده از آن دفع شود و زود منحدر گردد و اطلاق فرمايد و در آروغ طعم شير ظاهر نگردد و در معده ترش نشود ، علامت موافقت و عدم تجبّن است و چون تجبّن ظاهر گردد ترك بايد كرد و جهت رفع تجبّن ، دو دانگ سكبينج تناول نمايند و اگر اقتصار غذا و آب به او كنند و غذاى [ ديگر ] و آب نخورند بهتر است و اگر اطلاق زياد كنند و باعث ضعف شود ، يك روز بنوشند و دو روز ترك كنند و مقويات قابضه ، مثل مصطكى و سنبل ، [ و قرص زرشكِ قابض و امثال آن اضافه نمايند و تعليف شتر به جهت تبريد به كاسنى و آرد جو و ثيل و كشوث و امثال او نمايند و به جهت تسكين ، قاقلى كه شور نامند ] و كنگر و درمنه و كرفس رازيانه و شبت و مانند آن . دستور آشاميدن آب شاهتره : هرگاه جهت مواد سوداوى باشد باسكنجبين افتيمونى و حبوب موافقهء آن بنوشند و جهت نضج سدد و تصفيهء خون با سكنجبين بزورى و ساده و شربت عناب و امثال آن استعمال كنند و ترنجبين و شيرخشت و فلوس خيارشنبر و گلقند آفتابى و مربّاى بنفشه به حسب حاجت در هر صورتى اضافه كنند . شاهتره را بايد كوبيد و آب او را صاف نموده با قدرى پوست هليلهء زرد جهت رفع ضرر سپرز يك شب گذاشته ، روز ديگر صاف او را به قدر سى مثقال تا شصت و پنج مثقال با ادويهء مذكوره بنوشند و حبوب مسهله را قبل از او به دو ساعت ميل كنند و اگر خواهند اجزاى مسهله را مثل هليلجات و افتيمون و تربد و غاريقون و امثال آن را شب در آب او خيسانيده ، صاف نموده و بنوشند و غذاى نخود آب و آش جو با شكر يا تمر به حسب حاجت تناول نمايند . دستور آشاميدن آب كاسنى : جهت تبهاى دموى و صفراوى و تفتيح سدّه جگر و عرق ، بايد به دستور شاهتره آب برگ او را نشسته گرفته - چون شستن قوت او را كم مىكند - و شب گذاشته ، روز ديگر صاف او را چهل و پنج مثقال تا هفتاد مثقال با ترنجبين